magiran.com روزنامه سرمايه > شماره 460 30/2/86 > صفحه
نويسنده: سعيد اسلامي بيدگلي
نظريه بازي ها يك نظريه رياضي كامل بوده كه شامل تصميم گيري در شرايط تعارض است و با موقعيت هاي رقابتي سروكار دارد. در اين نظريه تصميم گيرنده با توجه به استراتژي هاي رقيب عملكرد خود را ارزيابي مي كند. در چنين شرايطي تصميم هر يك از تصميم گيرندگان بر تصميم سايرين اثر خواهد گذاشت. كاربردهاي اين نظريه بسيار وسيع است. مبارزات سياسي و انتخاباتي، طرح هاي عمليات جنگي، شرايط رقابت هاي شركت هاي تجاري در بازار و... تنها نمونه اي از كاربردهاي گوناگون اين نظريه است.
نظريه بازي ها در سال 1928 توسط فن نيومن مطرح شد و در سال 1944 با انتشار كتابي توسط او و مورگنشترن جايگاه وسيعي در علوم اقتصادي پيدا كرد.
در اين مجال كوتاه قصد ندارم به شرح و بسط نظريه بازي، قواعد و انواع آن بپردازم; بلكه تنها مروري اجمالي خواهم داشت بر كاربردهاي اين نظريه در تئوري هاي مديريت مالي.
تحولات مديريت مالي
دهه هاي 1960 و 1970 فرضيه بازار كارآ بر تئوري هاي مديريت مالي غالب بود و نظريه باز ي و اقتصاد اطلاعات چندان مجالي براي خودنمايي در علوم مالي نداشت. با كارهاي ليلاند و پايل 19777) وباتاچاريا 19799) و ديگران مساله عدم تقارن اطلاعاتي به طور جدي وارد حوزه مالي شد. در دهه 80 هم مقالات بسياري راجع به عكس العمل قيمتي، قراردادها و برتري اطلاعاتي مديران نوشته شد. گسترش تئوري هاي علامت دهي در مديريت مالي حاصل همين حجم عظيم ادبيات بود. اگرچه نظريه بازي ها در قيمت گذاري دارايي ها هم كاربردهايي پيدا كرد، اما در حوزه مديريت مالي بنگاه ها به موفقيت هاي بيش تري دست يافته است. در ذيل به برخي (تنها برخي) از كاربردهاي اين نظريه در مديريت مالي بنگاه ها پرداخته خواهد شد.
معماي تقسيم سود
شركت ها بخشي از سود خود را به عنوان سود تقسيمي به سهام داران خود پرداخت مي كنند.
سال هاست در مورد مقدار بهينه درصد سود تقسيمي بحث وجود دارد. لينتنر 19566) علاقه مديران به هموار سازي سود را مطرح كرد و نويسندگان بسياري اين موضوع را تاييد كردند كه از معروف ترين آن ها فاما و بابياك 19688) بوده اند. بحث محتواي اطلاعاتي تقسيم سود را بيهاتاچاريا در سال 1979 مطرح و اشاره كرد كه مديران داراي مزيت اطلاعاتي هستند. او تاثيرات افزايش سود تقسيمي را در مدلي بررسي كرد و مدل بازي را وارد ادبيات اين حوزه كرد. اين مدل بعدها توسط جان و ويليامز 19855) گسترش پيدا كرد. يكي از ايرادات اين مدل ها اين بود كه اين محققين توضيح نداده بودند كه شركت ها چرا سود تقسيم مي كنند و سهام باز خريد نمي كنند در حالي كه ماليات تعلق گرفته به سود تقسيمي بيش تر از سهام بازخريد شده است. تحقيقات برنان و تاكور 19900) و باركلي و اسميت 19888) نشان داد كه در بازخريد سهام، سهام داراني كه داراي برتري اطلاعاتي هستند مي توانند از اين برتري استفاده كنند.
ساختار سرمايه
راس 19777) مدلي براي علامت دهي سطح بدهي هاي شركت ارايه كرد. هزينه ورشكستگي، متغير اصلي بود كه در اين تحقيق مورد بررسي قرار گرفت و فرض شد كه اگر شركت به وضع بدهي هاي خود رسيدگي نكند به اين معناست كه مديران آينده خوبي براي شركت متصور هستند.
ليلاند و پايل هم در همان سال علامت دهي نگهداري سهام توسط مديران را بررسي كردند. مقالات بسياري در مورد سيگنال انتشار سهام به بازارهاي مالي نوشته شده است. كاربرد ديگر نظريه بازي در بحث ساختار سرمايه در مورد هزينه هاي نمايندگي است. همانطور كه مي دانيد جنسن و مكلينگ 19766) دو مشكل نمايندگي را در شركت ها مطرح كردند. يكي مربوط به سهام داران و مديران و ديگري بين سهام داران و قرض دهندگان. روابط بين اين بازيگران و ارتباط آن با افزايش ثروت سهام داران در مدل هاي بسياري ذكر شده است.
عرضه اوليه سهام
مطالعات زيادي در مورد سودآوري كوتاه مدت IPO ها صورت گرفته است. اولين اين مطالعات در سال 1963 و توسط SEC آمريكا انجام شد و بعد از آن محققين بسياري به اين موضوع پرداختند. اين موضوع يكي از مهم ترين چالش هاي پيش روي فرضيه بازار كارآ نيز بوده است. در سال 1986 راك خريداران عرضه اوليه را به دوگروه مطلع و نامطلع تقسيم بندي كرد. وي اشاره كرد كه خريداران مطلع تنها مشتريان عرضه هاي اوليه در زماني هستند كه سهام بالاتر از ارزش ذاتي عرضه مي شود. عرضه زير قيمت راه حلي براي رفع اين مشكل است.
علاوه بر بازده كوتاه مدت، مساله ديگري نيز گريبانگير عرضه هاي اوليه بوده است. ريتر در تحقيقات خود به عملكرد ضعيف سهام تازه عرضه شده در بلندمدت اشاره مي كند. تحقيقات نشان دهنده اين است كه سرمايه گذاران نگاه مثبتي به IPO ها دارند و در دراز مدت كه اطلاعات واقعي منتشر مي شوند اين نگاه تعديل مي شود و چنين تعديلي موجب اصلاح قيمتي در سهام مي شود.
اكنون نظريه بازي ها در حوزه هاي بسياري از دانش مالي گسترش يافته است كه به بعضي از آن ها اشاره شد. در نوشتار ديگر مي توان به كابرد نظريه بازي در حوزه هاي ديگر مالي (مثلا قيمت گذاري دارايي ها) و همچنين انواع مختلف بازي ها (همكارانه و رقابتي) و كابردهاي آن در دانش مالي و حتي مدل هاي بازي پرداخت. شناخت چنين حوزه هايي در كشورمان مي تواند زمينه مناسبي براي تحقيقات آتي باشد.
ادامه مطلب
